Wereld Alzheimer Dag 2026: een doeltreffende aanpak vraagt vroege detectie, duidelijke zorgtrajecten en en toegang tot innovatieve therapieën

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie ligt de ziekte van Alzheimer aan de basis van tot 70 % van alle gevallen van dementie [1]. In België leven vandaag meer dan 220.000 mensen met dementie, waardoor de impact op onze samenleving en gezondheidszorg nu al aanzienlijk is, en de verwachte verdubbeling van dit aantal in de komende decennia toont aan dat dit alleen maar zal toenemen [2,3].

De impact van deze ziekte reikt verder dan de patiënt alleen. Dementie legt een aanzienlijke druk op mantelzorgers, zorgverleners, familieleden en naasten en het zorgsysteem als geheel. Tegelijkertijd blijft een tijdige diagnose een uitdaging, terwijl net in de vroege fase van de ziekte de opportuniteiten voor begeleiding, zorgplanning en interventie het grootst zijn.

De nood aan een meer gestructureerde aanpak wordt des te duidelijker gezien dementie inmiddels de belangrijkste doodsoorzaak is bij vrouwen in België [4]. Toch beschikt ons land vandaag niet over een nationaal Alzheimerplan of een gecentraliseerd patiëntenregister, waardoor de toegang tot vroegdiagnose en gespecialiseerde zorg afhankelijk blijft van de regio. Terwijl de aandoening in omvang toeneemt, dreigt het venster voor tijdige interventie smaller te worden.

Cognitieve achteruitgang wordt zowel door patiënten als door zorgverleners te vaak verward met normale veroudering. Internationaal onderzoek toont aan dat bijna 62 % van de zorgverleners dementie beschouwt als een normaal onderdeel van het ouder worden [5]. Deze misconceptie creëert een vicieuze cirkel: zorgverleners bouwen onvoldoende expertise op, patiënten raadplegen te laat een arts en eerste signalen worden niet tijdig herkend of doorverwezen. Het gevolg zijn aanzienlijke vertragingen tussen de eerste klachten en een formele diagnose, internationaal gemiddeld één tot meerdere jaren [6].

Dat is kostbare tijd. Een tijdige diagnose geeft patiënten de kans om, terwijl ze nog wilsbekwaam zijn, de regie in eigen handen te nemen: over hun vermogen, hun zorgtraject en hun toekomst. Wie wacht tot een gevorderd stadium bereikt is, riskeert die inspraak te verliezen.

De eerste stap begint altijd bij de vertrouwde huisarts. Die kan andere behandelbare oorzaken van cognitieve klachten, zoals schildklierproblematiek, slaapstoornissen of depressie, uitsluiten en gericht doorverwijzen naar een geheugenspecialist [7]. In Vlaanderen biedt het programma van Dementie Referentieartsen (DRA’s), gelanceerd in maart 2025, huisartsen specifieke ondersteuning bij complexe dementievragen [8]. Zulke initiatieven zijn waardevolle bouwstenen voor een breder nationaal beleid. Ze op nationaal niveau uitrollen, is een logische volgende stap.

In een geheugenkliniek of gespecialiseerd centrum volgt een uitgebreider onderzoek: cognitieve evaluatie, beeldvorming en biomarkeranalyse. Een recente doorbraak is de opkomst van bloedbiomarkers, die Alzheimer-gerelateerde eiwitstapelingen in de hersenen vroeg kunnen detecteren [9]. Waar vroeger een ruggenprik of een gespecialiseerde PET-scan nodig was, maakt een eenvoudige bloedtest het diagnostische traject laagdrempeliger. De Europese regulatoire goedkeuring voor deze testen is inmiddels verleend. Op dit moment ontbreekt in België een nationaal kader dat gelijke toegang voor alle Belgische patiënten waarborgt, ongeacht hun woonplaats of ziekenhuisnetwerk.

Meer dan een eeuw nadat Alois Alzheimer de aandoening in 1906 voor het eerst beschreef, bleven de beschikbare behandelingen uitsluitend symptomatisch: ze boden tijdelijke verlichting maar remden de onderliggende ziekteprogressie niet af. Het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV) erkent de ziekte van Alzheimer officieel als een onvervulde medische behoefte [10], een erkenning die onderstreept hoe urgent een systeemrespons is.

De biofarmaceutische sector heeft de afgelopen jaren fors geïnvesteerd in onderzoek naar Alzheimer. Die inspanningen hebben niet alleen geleid tot een beter begrip van de biologische mechanismen, maar ook tot de ontwikkeling van amyloid-targetingtherapieën (ATTs), de eerste therapieën die gericht ingrijpen op de onderliggende eiwitstapelingen in het brein. Ze zijn bedoeld voor patiënten in een vroeg ziektestadium met bevestigde amyloïdpathologie. Bij verdere cognitieve achteruitgang kan het gebeuren dat patiënten niet langer voldoen aan de criteria om voor deze behandelingen in aanmerking te komen. Deze innovatieve therapieën zijn inmiddels Europees goedgekeurd. In België is er momenteel nog geen terugbetaling voorzien.

pharma.be gelooft dat wetenschappelijke vooruitgang én een sterk gestructureerd zorgpad hand in hand moeten gaan. Vroeg signaleren, een toegankelijk diagnostisch traject en een nationaal beleidskader zijn geen bijkomstigheid, maar de voorwaarde voor een systeem dat klaar is voor de uitdagingen van morgen, ten voordele van de meer dan 220.000 patiënten en hun mantelzorgers in ons land.