België moet nu investeren in digitale pathologie om morgen betere zorg te bieden

De gezondheidszorg staat voor een belangrijke digitale transformatie. Een van de meest veelbelovende ontwikkelingen is digitale pathologie: een technologie waarbij weefselstalen niet langer uitsluitend onder een microscoop worden bekeken, maar ook digitaal worden gescand, opgeslagen en geanalyseerd. Daardoor kunnen specialisten sneller samenwerken, expertise delen alsook gebruikmaken van artificiële intelligentie (AI) om diagnoses te ondersteunen en samenwerking tussen ziekenhuizen en bedrijven te bevorderen voor het uitrollen van innovatie in de gezondheidszorg en inclusie van patiënten in klinische trials te optimaliseren...

België heeft alle troeven in handen om hierin een voortrekkersrol te spelen. Ons land beschikt over performante algemene en academische ziekenhuizen, hoogstaande onderzoekscentra, een innovatieve farmaceutische sector en ruime ervaring met geavanceerde diagnostische technieken. Maar om die voorsprong te behouden, zijn verdere investeringen en durf noodzakelijk. Digitale pathologie is geen technologie van de toekomst meer. Ze wordt vandaag al gebruikt en levert concrete voordelen op voor patiënten, artsen, de bedrijven en de publieke gezondheidszorg als geheel.

Pathologen spelen een cruciale rol in de gezondheidszorg. Zij onderzoeken weefsel- en vloeistofbiopsie stalen om ziekten zoals kanker, ontstekingsziekten en andere aandoeningen vast te stellen. Hun bevindingen vormen vaak de basis voor de keuze van een behandeling. Traditioneel gebeurt dit onderzoek via een microscoop, waarbij glazen preparaten fysiek moeten worden bekeken en soms zelfs fysiek per taxi verzonden naar andere experts voor bijvoorbeeld een tweede opinie. 

Digitale pathologie verandert deze werkwijze fundamenteel. Weefselstalen worden gescand in zeer hoge resolutie, waardoor digitale beelden ontstaan die veilig kunnen worden opgeslagen, gedeeld en geanalyseerd. Pathologen kunnen deze beelden op een scherm bekijken en indien nodig onmiddellijk delen met collega's in een ander ziekenhuis, de bedrijven of zelfs in een ander land.  

Een gedigitaliseerd pathologielabo kan daarenboven innovatieve AI-ondersteunde hulpmiddelen gebruiken voor een accuratere analyse. Zulke AI-tools kunnen bijvoorbeeld helpen bij het herkennen van verdachte zones, het tellen van kankercellen of het identificeren van patronen die mogelijk extra aandacht vereisen. De technologie vormt een ondersteuning bij het stellen van de diagnose en kan bijvoorbeeld een betere kwantificatie toelaten maar vervangt de kwalitatieve interpretatie van de expert patholoog niet en is derhalve complementair aan de huidige manier van werken in de Pathologische Anatomie. 

Een geïntegreerde digitale werking van het labo, in combinatie met AI gebaseerde hulpmiddelen, laten toe dat pathologen efficiënter en nauwkeuriger kunnen werken maar maken het ook mogelijk om complexere analyses, zoals bv het pre-screenen voor de al of niet aanwezigheid van genomische afwijkingen uit te voeren. Dankzij deze technologie is het nu mogelijk om analyses uit te voeren die simpelweg niet gedaan kunnen worden in een traditionele setup of door het menselijke oog. Er kan bijvoorbeeld voorspeld worden of er een hoge kans is dat er een mutatie aanwezig is of niet. Ook zeer veelbelovend zijn algoritmes die risico op herval kunnen voorspellen louter door het beoordelen van een digitaal beeld. Op deze manier kan er gericht breder en vooral met grotere snelheid getest worden wat ook efficiënter en duurzamer is voor de publieke gezondheidszorg.

De voordelen van digitale pathologie zijn groot. Door het digitaliseren van beelden kunnen onderzoeken gerichter worden uitgevoerd en kunnen experts eenvoudiger samenwerken. Door bijvoorbeeld de implementatie van een predictie AI-toepassing op een diagnostisch weefselstaal, kan meer gericht of breder doorverwezen worden naar moleculaire testen. Dit leidt tot snellere diagnoses, een verminderd risico op fouten, een betere patiëntveiligheid, betere integratie met de industrie en efficiënter gebruik van publieke middelen. Ook multidisciplinair overleg wordt eenvoudiger omdat alle betrokken specialisten toegang hebben tot dezelfde digitale beelden. 

Voor patiënten betekent dit dat zij sneller toegang krijgen tot een correcte diagnose en een behandeling die beter aansluit bij hun individuele situatie. Bij complexe aandoeningen, zoals kanker, kan een specialistische second opinion binnen enkele minuten beschikbaar zijn zonder dat stalen fysiek moeten worden vervoerd. 

Ook buiten de oncologie openen AI gebaseerde toepassingen nieuwe mogelijkheden. Onderzoekers gebruiken digitale analyses en AI steeds vaker om ziekten zoals Alzheimer beter te begrijpen en mogelijk vroeger op te sporen. Door grote hoeveelheden medische gegevens te combineren, kunnen subtiele afwijkingen sneller worden ontdekt, wat kan bijdragen aan vroegere behandeling en betere zorgplanning voor patiënten en hun families

Voor ziekenhuizen biedt de technologie bovendien belangrijke efficiëntiewinsten. Digitale systemen vergemakkelijken het opslaan, terugvinden en delen van medische gegevens. Ze helpen schaarse expertise optimaal in te zetten en ondersteunen een meer uniforme kwaliteit van diagnostiek over het hele land.

Digitale pathologie speelt ook een sleutelrol in onderzoek en innovatie. Door weefselstalen digitaal te analyseren, kunnen onderzoekers biomerkers en therapeutische doelwitten sneller identificeren. De technologie ondersteunt de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen, versnelt klinische studies en bevordert gepersonaliseerde geneeskunde. Dankzij geavanceerde beeldanalyse en AI worden subtiele patronen zichtbaar, wat leidt tot een betere patiëntenselectie en een nauwkeurigere evaluatie van behandelingen.

Hoewel veel Belgische ziekenhuizen vandaag al investeren in digitale pathologie, worden de kosten van scanners, opslagcapaciteit, software, cybersecurity en IT-integratie nog grotendeels door de instellingen zelf gedragen. De technologische mogelijkheden evolueren echter sneller dan de huidige financierings- en terugbetalingssystemen. De op til zijnde nieuwe ziekenhuisfinanciering creëert immers ook meer onduidelijkheid wie deze investeringen op termijn zal dragen.

Als België zijn ambitie wil waarmaken om een Europese leider te worden in digitale diagnostiek, zijn gerichte beleidskeuzes en meer optimale publieke-private samenwerkingen nodig.

Ten eerste is een robuuste nationale digitale infrastructuur noodzakelijk zodat medische beelden veilig en efficiënt kunnen worden uitgewisseld tussen ziekenhuizen, laboratoria en de bedrijven. Om een efficiënt gebruik van digitale diagnostiek mogelijk te maken moeten netwerken voor digitale pathologie verder worden uitgebouwd zodat expertise over instellingen kan gedeeld worden. Een nationale coördinatie gestuurd door het federaal wetenschappelijk instituut Sciensano bij de start van de digitale conversie is hierbij van essentieel belang waardoor interoperabiliteit tussen de verschillende hospitaalsystemen en de bedrijven rond AI gegarandeerd is. Die digitale infrastructuur is voor digitale pathologie specifiek onontbeerlijk en gezien de grootte van de bestandsformaten.

Ook duidelijke kwaliteitsnormen en validatieregels zijn essentieel om veilige en betrouwbare toepassingen van digitale technologie en AI te garanderen, zonder dat deze nieuwe normen- en regels innovatie in de weg staat. Tegelijk moeten zorgprofessionals voldoende opleiding krijgen zodat zij optimaal gebruik kunnen maken van deze nieuwe mogelijkheden.

Tot slot is een duurzaam financieringsmodel nodig dat toelaat om nieuwe en innovatieve technologieën beschikbaar te maken voor de routine diagnostiek. Noodzakelijke investeringen in digitale pathologie kunnen niet uitsluitend gedragen worden door de individuele ziekenhuizen of de artsen. Meer concreet uitgebouwde publiek-private samenwerkingen kunnen deel van de oplossing zijn. Een corresponderend aangepast flexibel en responsief kader voor vergoeding en financiering van de nieuwste diagnostische tools kan de transitie naar digitale pathologie versnellen en ervoor zorgen dat innovatie sneller tot bij de patiënt komt. 

De fundamenten zijn aanwezig. De wil en de kennis is er ook. Nu is het moment om door te zetten. Met gerichte investeringen en een toekomstgerichte visie kan België uitgroeien tot een Europese referentie in digitale diagnostiek. Dit moet onze ambitie zijn. En uiteindelijk is er één grote winnaar: de patiënt.