België op een kantelpunt: innovatie en effectieve toegang in de gezondheidszorg

De Europese gezondheidszorg staat voor ingrijpende veranderingen. Nieuwe therapieën, geavanceerde diagnostiek en datagedreven zorgmodellen openen ongekende mogelijkheden: ze verbeteren de levenskwaliteit, verminderen de ziektelast en geven miljoenen mensen nieuwe hoop. 

Maar innovatie is geen eindpunt op zich. Een behandeling die wetenschappelijk doorbreekt, is pas van maatschappelijke waarde wanneer ze haar weg vindt naar de patiënt. pharma.be nodigt om die reden de verschillende beleidsniveaus uit om de discussie over innovatie breder te voeren dan enkel de vraag of een geneesmiddel wordt terugbetaald. De kernvraag is: hoe zorgen wij ervoor dat innovatie ook praktisch toegankelijk wordt in de dagelijkse zorg?

Het antwoord ligt in effectieve toegang: terugbetaalde innovatieve behandelingen daadwerkelijk snel, veilig en gelijkwaardig kunnen toedienen aan elke patiënt die ze nodig heeft.

De Europese gezondheidszorg evolueert snel dankzij nieuwe therapieën, geavanceerde diagnostiek en datagedreven zorg. Maar innovatie heeft pas echte maatschappelijke waarde wanneer patiënten er daadwerkelijk toegang toe hebben. Daarom pleit pharma.be voor een breder debat dan terugbetaling alleen, met focus op snelle, veilige en gelijke toegang tot innovatieve behandelingen voor iedereen die ze nodig heeft.

De medische wetenschap heeft indrukwekkende vooruitgang geboekt en blijft grenzen verleggen.

Al deze innovaties hebben één gemeenschappelijk doel: betere zorg en betere uitkomsten voor patiënten. Maar ze zijn pas waardevol als iedereen er effectief toegang toe heeft.

Marktvergunning alleen volstaat niet en zelfs terugbetaling alleen volstaat niet; implementatie is cruciaal. 

Effectieve toegang betekent dat de juiste patiënten de behandeling daadwerkelijk en tijdig ontvangen.

Bij innovatieve geneesmiddelen zijn twee begrippen essentieel: beschikbaarheid en toegankelijkheid. Beschikbaarheid verwijst naar de mate waarin een geneesmiddel in het gezondheidssysteem aanwezig is en kan worden voorgeschreven. Gezien marktvergunning op Europees niveau wordt verleend, gaat het in de Belgische context voornamelijk om opname op de positieve lijst van terugbetaalde geneesmiddelen. Die stap is noodzakelijk, maar vaak niet voldoende, zeker wanneer het meer complexe innovatieve geneesmiddelen betreft.

Toegankelijkheid gaat een stap verder. Ze bepaalt of patiënten het geneesmiddel ook daadwerkelijk kunnen verkrijgen en gebruiken. Dat veronderstelt niet alleen financiële haalbaarheid, maar ook geografische toegang, aangepaste infrastructuren en processen, juiste competenties van de zorgverstrekkers, evoluerende nomenclatura, administratieve eenvoud, duidelijke informatie voor patiënten en zorgverleners, en gelijke toegang voor alle patiëntengroepen. Een geneesmiddel kan terugbetaald zijn en desondanks moeilijk bereikbaar blijven, bijvoorbeeld wanneer het in beperkte gespecialiseerde centra aangewezen is vanwege de complexiteit van de aandoening en/of behandeling of wanneer de organisatie van de zorg niet klaar is voor brede implementatie.

Effectieve toegang ontstaat pas wanneer beschikbaarheid en toegankelijkheid samenkomen. Dat vraagt om een beleid dat verder kijkt dan de terugbetalingsbeslissing en ook aandacht heeft voor bijvoorbeeld capaciteit, infrastructuur, zorgpaden, datacollectie en opvolging van uitkomsten.

Deze problematiek komt duidelijk naar voren wanneer we kijken naar radioligandtherapie (RLT) waar het probleem sterk gerelateerd is aan infrastructuur en Alzheimer waar innovatie, een vroege diagnose en georganiseerde toegang het verschil maken tussen belofte en realiteit.

RLT illustreren hoe snel de uitdaging kan verschuiven. Zodra veelbelovende behandelingen voor bepaalde kankers beschikbaar komen, volstaat de vraag “wordt dit terugbetaald?” niet langer. Het zorgsysteem moet ook in staat zijn om de behandeling veilig, tijdig en kwalitatief af te leveren. Dat vereist gespecialiseerde centra, nucleaire infrastructuur, radio-isotopen, opgeleid personeel en een duidelijke organisatie van het zorgtraject.

Alzheimer betekent voor tienduizenden Belgen verlies van zelfstandigheid en herkenning. Tot voor kort konden artsen alleen symptomen behandelen. Vandaag is er echter nieuwe hoop op een kwaliteitsvoller leven voor patiënten. Revolutionaire tests en nieuwe behandelingen, het resultaat van decennia onderzoek en innovatie, hebben het potentieel om het verloop van de ziekte bij vroege diagnose te vertragen. Dit biedt patiënten de mogelijkheid om langer zelfstandig te blijven, hun omgeving te herkennen en de overgang naar intensieve zorg uit te stellen. Dit vraagt echter dat België ook verder bouwt op haar expertise, de organisatie van zorgtrajecten en infrastructuur, processen en standaardisering voor vroege diagnose etc. Met duidelijke richtlijnen en een gefaseerde aanpak kan ons land een voorbeeldrol vervullen. De kern van succes? Effectieve toegang: zorgen dat het gehele gezondheidszorgsysteem is aangepast waar nodig zodat wie baat heeft bij deze therapieën, daar ook snel en gelijkwaardig toegang toe krijgt.

Deze voorbeelden maken duidelijk dat toegang tot innovatie geen louter terugbetalingsproces is. Ze vraagt om voorbereiding van het volledige ecosysteem: overheid, zorginstellingen, zorgverleners, patiëntenorganisaties en biofarmaceutische sector moeten samen anticiperen op wat nodig is om de weg naar innovatie in de praktijk te vergemakkelijken.

België heeft de expertise om een sterk model voor effectieve toegang uit te bouwen. Daarvoor is een geïntegreerde aanpak nodig waarin data, kennis, financiering en samenwerking elkaar versterken. Vroege dialoog tussen ontwikkelaars, gezondheidsautoriteiten en andere betrokkenen kan helpen om tijdig duidelijkheid te creëren m.b.t. de aanpassingen die nodig zijn binnen het gezondheidszorgsysteem om de gezondheidsimpact van de innovatie voor de patiënt en de maatschappij te maximaliseren.

De gezondheidszorg staat aan de vooravond van een nieuwe generatie innovaties, gaande van geavanceerde oncologische therapieën, behandelingen voor diabetes en obesitas, tot behandelingen voor neurodegeneratieve, chronische en zeldzame aandoeningen. Om het potentieel van deze innovaties ten volle te benutten, zijn samenwerking, vooruitziende planning en een patiëntgerichte aanpak essentieel.

Als vertegenwoordiger van de innovatieve biofarmaceutische sector kan pharma.be bijdragen aan een beleid dat niet in silo’s denkt, maar inzet op samenwerking en voorbereiding. Door innovatieve therapieën tijdig te implementeren, kan België niet alleen de kwaliteit van zorg vandaag verbeteren, maar ook de basis leggen voor snellere en effectievere adoptie van de innovaties van morgen.

De keuze is uiteindelijk maatschappelijk. Willen we dat medische vooruitgang een belofte blijft, of zorgen we ervoor dat ze tastbaar wordt voor patiënten? Effectieve toegang is de brug tussen innovatie en impact. Die brug bouwen begint vandaag.